Tyler Shultz i Erika Cheung: sygnaliści w Theranos

Tyler Shultz i Erika Cheung to sygnaliści, którzy ujawnili nielegalne, często zagrażające życiu praktyki Elizabeth Holmes w firmie Theranos. To do nich w 2015 roku dotarł „The Wall Street Journal” i jako pierwszy opisał, że technologia firmy nie działa. WSJ śledzi sprawę do dziś - od aktu oskarżenia i procesu Holmes po ciągnący się w 2026 roku prawny epilog.

Theranos - ulubieniec Doliny Krzemowej

Theranos to założona w 2003 roku firma z dziedziny biotechnologii. Miała być ona rozwiązaniem problemów związanych ze złożonymi i zajmującymi czas badaniami diagnostycznymi dla milionów ludzi. Start-up został stworzony przez byłą studentkę Stanford University, 19-letnią Elizabeth Holmes.

Elizabeth Holmes podczas konferencji Techcrunch Disrupt 
8 września, 2014, San Francisco / ©Techcrunch (CC BY 2.0)

Holmes ogłosiła, że pracuje nad stworzeniem urządzenia, dzięki któremu z próbki o objętości kilku kropli krwi, pobranej z palca pacjenta będzie można wykryć setki różnych chorób. Zapowiadało się genialnie. Obiecywano, że niekończące się kolejki do lekarza przejdą do historii. Pacjentom z nowotworami nowe podejście miało zapewnić szybsze i mniej bolesne badania. Finalnym celem firmy miało być wprowadzenie urządzenia do powszechnej sprzedaży tak, aby każda osoba mogła posiadać je w domu i móc przeprowadzać sobie badania samodzielnie, jeszcze przed wizytą u lekarza. Samodzielne pobranie kilku kropli krwi z palca - to brzmi jak marzenie.

Niestety, rzeczywistość okazała się zgoła inna. Urządzenie o nazwie Edison nigdy nie działało jak oczekiwano. Tylko 12 na 100 przebadanych pacjentów otrzymało prawidłowe wyniki badań. Naukowcy Theranos nie byli w stanie sprostać założeniom projektu i pokonać wielu istotnych problemów.

Elizabeth Holmes nie chciała przyznać się do porażki. Ta młoda bizneswoman, nazywana przez media „następczynią Steve'a Jobsa”, przez lata potrafiła oszukać najwybitniejsze głowy biznesu i polityki, sięgając po setki milionów dolarów na badania i rozwój firmy.

Podczas swojej wieloletniej działalności Holmes wielokrotnie kłamała. Wciąż pokazywała inwestorom sfabrykowane wyniki pracy Edisona, jednocześnie fałszując wyniki badań krwi prawdziwych pacjentów i prowadząc analizy typowej objętości próbek.

Sygnaliści Theranos

Nikt nie wie, jak daleko mogły posunąć się te nielegalne działania. Jedno jest pewne - kiedy do Theranos dołączyli Erika Cheung i Tyler Shultz (wnuk jednego z głównych inwestorów, byłego sekretarza USA Georga Schultza), sytuacja Elizabeth Holmes całkowicie się zmieniła. Cheung i Shultz byli młodymi pracownikami laboratorium zatrudnionymi zaraz po studiach.

Erika Cheung / TEDx

Zajmowali się przeprowadzaniem prostych analiz laboratoryjnych krwi. Młodzi ludzie, którzy poznali się dopiero podczas wspólnej pracy w Theranos, szybko zauważyli niedociągnięcia i wykroczenia popełniane przez ich współpracowników i szefów. Od początku byli zaskoczeni surowymi zasadami bezpieczeństwa wprowadzonymi przez firmę. Z czasem dowiedzieli się, dlaczego założyciele tak bardzo dbali o utrzymanie sposobu działania Edisona w tajemnicy.

Okazało się, że Theranos okłamywał nie tylko inwestorów, ale także pacjentów, często raportując błędne wyniki analiz. Pracownicy byli zmuszani do wykonywania badań krwi na aparaturze konkurencji - Siemensa. Oczywiście, wszystko z zachowaniem najwyższego poziomu bezpieczeństwa i dyskrecji. Wszyscy pracownicy zostali zmuszeni do podpisania licznych umów o zachowaniu poufności, które nakładały wielomilionowe kary za ujawnienie postronnym osobom szczegółów działalności Theranos.

“Wydawało mi się to swego rodzaju ostatnią deską ratunku, aby przekazać prawdę o tym, co dzieje się z próbkami pacjentów”
Cheung w wywiadzie dla The Wall Street Journal.

Chociaż wielu osobom nie podobały się praktyki firmy, tylko Cheung i Shultz sprzeciwili się jednorożcowi z Doliny Krzemowej. W 2015 roku młodzi technicy laboratoryjni postanowili ujawnić swoją wiedzę o nielegalnych, często zagrażających życiu praktykach dziennikarzowi „The Wall Street Journal” Johnowi Carreyrou. Jego artykuł stał się początkiem końca kariery i biznesu Elizabeth Holmes.

Tyler Shultz / Audible

Pochodzące bezpośrednio od pierwszych demaskatorów Theranos rewelacje przyciągnęły uwagę mediów i jednostek rządowych USA. Theranos zaangażował swoich najlepszych prawników, aby pozywali zarówno „The Wall Street Journal” jak i sygnalistów, ale ich działania spełzły na niczym.

„Tajemnicą poliszynela w Theranos był fakt, że ta technologia po prostu nie istniała”
Shultz w wywiadzie dla National Public Radio (NPR)

Na jaw zaczęło wychodzić coraz więcej nadużyć i nielegalnych działań firmy. W kwietniu 2016 r. prokuratorzy federalni i amerykańska Komisja Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) wszczęli śledztwo przeciwko Elizabeth Holmes i jej współpracownikowi i partnerowi życiowemu Sunny’emu Balwaniemu, w sprawie rzekomego wprowadzania w błąd inwestorów i urzędników państwowych w zakresie opracowywanej przez nich technologii. Wkrótce postawiono im zarzuty.

Elizabeth A. Holmes i Ramesh “Sunny” Balwani (...), są oskarżeni o oszustwo bankowe, z naruszeniem §1343 18 Kodeksu Karnego USA. i spisek w celu popełnienia oszustwa elektronicznego, z naruszeniem §1349 18 Kodeksu Karnego USA. Zarzuty wynikają z domniemanych fałszywych oświadczeń pozwanych na temat ich firmy i jej technologii badań medycznych.
Stany Zjednoczone przeciwko Elizabeth A. Holmes i innym 18-CR-00258-EJD

Inwigilacja i zastraszanie

Zastraszanie nie ograniczało się do gróźb prawnych. Theranos zapłacił około 150 000 dolarów dwóm firmom detektywistycznym za inwigilację Cheung i Shultza. Wydatek został zaksięgowany w księgach firmy pod projektem nazwanym imionami obojga sygnalistów i wprowadzony do akt sprawy jako „E. Cheung & T. Schultz project”. Pozycja ta wypłynęła 29 listopada 2021 r., gdy prokurator federalny Robert Leach przedstawił Holmes paragony podczas przesłuchania krzyżowego; odmówiła potwierdzenia, że pieniądze poszły na inwigilację, twierdząc, że dokumenty nie odświeżają jej pamięci.

Paragony pasowały do konkretnych sytuacji, które Cheung opisała wcześniej w zeznaniach. Po jej rozmowie z Carreyrou koledzy z pracy mówili jej, że ktoś przez cały dzień kręcił się po parkingu. List dotarł też pod tymczasowy adres w Palo Alto, którego nikomu nie podawała, adres nieznany nawet jej własnej matce.

„Byłam śledzona przez prywatnych detektywów, a co jeśli pewnego dnia po prostu zniknę? Myśl o tym, że moja rodzina musiałaby przez to przejść, kosztowała mnie wiele bezsennych nocy.”
Cheung w Cal Alumni Association

Shultz zeznał w swojej deposycji, że po odejściu z Theranos także był obserwowany przez detektywa. Osobno, poza wspomnianym budżetem 150 tysięcy dolarów, Holmes spotkała się z firmą zajmującą się badaniami opozycyjnymi Fusion GPS, żeby zebrać informacje o samym Carreyrou. Dokumenty wydatków są dziś częścią akt sądowych, więc sam fakt istnienia budżetu na inwigilację jest bezsporny, sporne pozostaje tylko to, ile o nim wiedziała Holmes.

Proces Elizabeth Holmes

W wyniku toczącego się procesu, po 15 latach od rozpoczęcia działalności Theranos przestał funkcjonować a Elizabeth Holmes z milionera stała się bankrutem. Ponadto zarówno ona, jak i Balwani zostali skazani na kary więzienia - Holmes na ponad 11 lat, a Balwani na około 13 lat - oraz na kary finansowe za oszustwa wobec inwestorów start-upu.

„Cieszę się, że została uznana winną tych zbrodni i czuję, że dzięki temu się zrehabilitowałem i dobrze się z tym czuję.”
Shultz w wywiadzie w CBS News

Balwani zgłosił się do więzienia w kwietniu 2023. Holmes w 2019 r. potajemnie poślubiła Billa Evansa, spadkobiercę kalifornijskiej sieci Evans Hotel Group, i urodziła dwoje dzieci (10 lipca 2021 i 24 lutego 2023). Po wyczerpaniu ostatniej apelacji kaucyjnej 30 maja 2023 zgłosiła się do Federalnego Obozu Więziennego w Bryan w Teksasie, by rozpocząć odbywanie wyroku 11 lat i 3 miesięcy. Osobne orzeczenie z maja 2023 r. zobowiązało Holmes i Balwaniego do zapłaty 452 mln dolarów odszkodowania na rzecz poszkodowanych inwestorów.

Do dziś wielu kojarzy nazwiska Cheung i Shultza jako najbardziej znanych sygnalistów. Dzięki ich odwadze i determinacji praktyki Theranos zostały ukrócone, a pacjenci nie są już narażeni na kłamstwa i niebezpieczeństwo.

W FPC Bryan

FPC Bryan to minimalnie zabezpieczony federalny obóz więzienny dla kobiet - niewielka liczba personelu, brak drutu kolczastego, zamiast cel pokoje w dedykowanej części mieszkalnej. Więźniarki są przydzielane do pracy, głównie w gastronomii lub w fabryce, z wynagrodzeniem 0,12-1,15 USD za godzinę, noszą mundury w kolorze khaki (spodnie i koszula) i mogą spotykać się z rodziną w weekendowe godziny odwiedzin i święta federalne. Biżuteria osobista jest zabroniona poza obrączką ślubną lub prostym medalikiem religijnym o wartości do 100 USD.

Co się działo od 2023 roku

Mimo że Holmes odsiaduje wyrok w Teksasie, sprawa Theranos wciąż ma kolejne odsłony.

Skracanie wyroku. W lipcu 2023 tzw. good-conduct time credits skróciły wyrok Holmes o około dwa lata, przesuwając przewidywaną datę zwolnienia na koniec 2032. Kolejne korekty przesuwały ją dalej - na początku 2026 publiczne rejestry wskazywały datę zwolnienia około grudnia 2031, czyli mniej więcej sześć lat wcześniej niż pierwotny wyrok.

Apelacje wyczerpane. W czerwcu 2024 Sąd Apelacyjny Dziewiątego Okręgu wysłuchał argumentów w sprawie apelacji Holmes od wyroku skazującego i kary. W lutym 2025 panel odrzucił te argumenty i utrzymał w mocy zarówno skazanie, jak i wyrok. Osobna apelacja od nakazu zapłaty 452 mln USD odszkodowania nadal czeka na rozpatrzenie.

Kampania o ułaskawienie. W grudniu 2025 „Los Angeles Times” napisał, że Holmes zaczęła zabiegać o prezydenckie ułaskawienie od Donalda Trumpa. W styczniu 2026 Biuro Pełnomocnika ds. Ułaskawień w Departamencie Sprawiedliwości potwierdziło, że formalny wniosek o zmianę kary (commutation) jest w toku - z niemal sześcioma latami wyroku wciąż do odsiedzenia.

Powrót na Twittera (w pewnym sensie). We wrześniu 2025 konto w serwisie X pod nazwiskiem Holmes zostało reaktywowane i wrzuciło tysiące postów - o wolności słowa, realiach więziennych i radach dla młodszej siebie. Bio konta głosi: „Głównie moje słowa, publikowane przez innych”. Federalna Służba Więzienna deklaruje, że osadzeni w FPC Bryan nie mają dostępu do internetu ani social media, więc konto prowadzą zaufane osoby; według dziennikarzy jest to trzy lub cztery osoby, a Holmes koordynuje treści przez rozmowy telefoniczne i korespondencję, które są monitorowane.

Jeden z najpopularniejszych wpisów pojawił się 16 lutego 2026 - stylizowane „archiwalne” zdjęcie, na którym Holmes została wmontowana do laboratorium Theranos obok Tupaca, Biggiego, Eminema i Snoop Dogga. Post zebrał około 5 milionów wyświetleń, a wątek domykała gorzka puenta: „Dziś dowiedziałam się, że mam więcej do odsiedzenia niż ta czwórka razem wzięta.” Niezależnie od losów wniosku o ułaskawienie, konto jednoznacznie pokazuje, że wizerunek Holmes jest dalej aktywnie zarządzany - zza krat.

Throwback to the weirdest demo I gave at Theranos.

- Elizabeth Holmes (@ElizabethHolmes) February 16, 2026

Haemanthus. W maju 2025 partner Holmes, Billy Evans, ujawnił Haemanthus - start-up diagnostyczny, który po cichu zarejestrował w lutym 2024. Firma zapowiada urządzenia wspomagane AI, wykorzystujące spektroskopię Ramana do analizy krwi, moczu i śliny - najpierw dla zwierząt, później dla ludzi, docelowo w formie urządzenia przenośnego. Evans zebrał dotąd ok. 18,5 mln dolarów. Oficjalny przekaz brzmi „to nie jest Theranos 2.0”; Holmes nie ma formalnej roli, ale podobno doradza Evansowi z więzienia, co - z uwagi na zakaz pełnienia funkcji dyrektora lub członka zarządu w spółkach publicznych, nie obejmujący prywatnych firm - jak dotąd nikt nie zablokował.

Nic z tego nie zmienia tego, co zrobili Cheung i Shultz. Jakkolwiek zakończy się dalszy ciąg tej sprawy - ułaskawieniem, wcześniejszym zwolnieniem, czy niczym takim - to dwoje młodych techników laboratoryjnych, gotowych zaryzykować własną karierę, powstrzymało Theranos przed dalszym podstawianiem wadliwych wyników prawdziwym pacjentom.

Filmy o Theranos

Historia Holmes i Theranos okazała się bardzo atrakcyjna do przedstawienia w filmie.

Serial telewizyjny „Zepsuta krew” z 2022 roku opowiada realia kariery Holmes i założonego przez nią innowacyjnego startupu. Osiem odcinków opisuje aspiracje Holmes, która pragnęła zostać wynalazczynią na miarę Steva Jobsa. Historia kończy się, gdy pracownicy Theranos ujawniają prawdę o tym, jak w rzeczywistości przebiegał rewolucyjny projekt.

W 2019 roku ukazał się film „Wynalazczyni: Dolina Krzemowa w kropli krwi”. Dokument pokazuje, jak ogromną wagę firma przywiązywała do działań marketingowych i kontaktów z mediami, jednocześnie zaniedbując aspekt R&D i opinie autorytetów medycznych. Elizabeth Holmes i Sunny Balwani zdawali się wierzyć w powodzenie swojego projektu i chętnie sięgali po pieniądze inwestorów i zaufanie pacjentów.

Co się stało z Eriką Cheung?

Cheung odeszła z Theranos. Od tego czasu wzięła udział w spotkaniu TEDxBerkeley i opowiedziała o swoich doświadczeniach.

W 2014 roku podjęła się współpracy w zakresie badań i rozwoju z firmą Antibody Solutions. W 2020 współzałożyła Ethics in Entrepreneurship, organizację non-profit szkolącą początkujących founderów w obszarze etyki biznesu - opisuje ją jako powstałą „na zgliszczach skandalu Theranos”. Nadal regularnie zabiera głos publicznie; w grudniu 2024 wygłosiła keynote na Olafson Ethics Symposium.

Obecnie Cheung żyje i pracuje w Nowym Jorku oraz w Los Angeles, jednocześnie kontynuując swoją aktywność zawodową na rzecz firm z regionu Azji i Pacyfiku.

Even having lived through the expereince, the documentary was really insightful and offered a fresh perspective on Theranos case. A cautionary tale any entrepreneur can learn from. https://t.co/XnVGLNTmTN

- Erika Cheung (@ErikaMCheung) January 28, 2019

 

Co się stało z Tylerem Shultzem?

Po odejściu z Theranos Shultz wrócił na Stanford, żeby pracować nad technologią gigantycznego oporu magnetycznego (GMR) w grupie badawczej Wang Lab.

W 2017 r. współzałożył Flux Biosciences - firmę zajmującą się diagnostyką domową, m.in. w obszarze zdrowia reprodukcyjnego kobiet - a w 2022 uruchomił The Healthyr Company, serwis analizy próbek krwi pomagający w wczesnym wykrywaniu problemów zdrowotnych.

Doradza też Ethics in Entrepreneurship (organizacji Cheung) oraz The Signals Network, która wspiera sygnalistów i pomaga koordynować międzynarodowe śledztwa dziennikarskie przeciwko nadużyciom korporacyjnym i łamaniu praw człowieka, a także konsultuje dla Qvin, firmy zajmującej się diagnostyką opartą na krwi menstruacyjnej.

W 2020 roku Shultz wydał własną relację ze sprawy Theranos, Thicker than Water, jako Audible Original we własnym wykonaniu lektorskim. Opowiada w nim o pracy wewnątrz firmy, presji prawnej, która spadła na niego po ujawnieniu sprawy, i o tym, jak cała historia odbiła się na jego rodzinie.

This has been a long chapter of my life. I am happy that justice has been served and that this saga is finally in my rearview mirror. Proud of the impact that Erika and I had. Hope to inspire other young professionals to hold their leaders accountable.

- tylershultz (@TylerShultz_) January 4, 2022

Bycie sygnalistą w Theranos przyniosło też szkody w życiu osobistemu Shultza. Doprowadziło do napiętych relacji z jego dziadkiem Georgem Shultzem, który mocno wierzył w Edisona i Holmes.

Czy George Shultz przeprosił Tylera Shultza?

W wywiadzie udzielonym 4 stycznia 2022 dla CBS Tyler Shultz powiedział, że przed śmiercią Georga Shultza w lutym 2021 zdążyli się pogodzić. Tyler potwierdził, że w końcu dziadek przyznał mu rację, mimo że nigdy go nie przeprosił.