Grecka ustawa o ochronie sygnalistów "Νόμος 4990/2022"

Grecja chroni sygnalistów na mocy Ustawy 4990/2022, aktu, który 15 listopada 2022 roku wprowadził dyrektywę UE 2019/1937 do prawa krajowego. Zgłoszenia zewnętrzne trafiają do Krajowego Urzędu ds. Przejrzystości. Firma, która łamie przepisy, może zostać ukarana grzywną do 500 000 euro, a świadomie fałszywe zgłoszenie może skończyć się więzieniem. Oto jak działa ta ustawa.

Kogo chroni Ustawa 4990/2022?

Ustawa chroni każdego, kto zgłasza naruszenie prawa UE, o którym dowiedział się w związku z pracą. Wymienia ona obszary, które obejmuje. Sięgają one od zamówień publicznych i usług finansowych po bezpieczeństwo produktów i transportu, środowisko, bezpieczeństwo żywności, zdrowie publiczne oraz ochronę konsumentów. Obejmuje też nadużycia wobec budżetu UE oraz naruszenia reguł konkurencji. Aby ochrona miała zastosowanie, naruszenie musi mieścić się w jednym z tych obszarów.

Ochrona obejmuje szerokie grono osób. Sięga pracowników i urzędników, osób samozatrudnionych, konsultantów, wspólników oraz członków zarządu. Obejmuje wolontariuszy i stażystów, płatnych lub nie, a także osoby pracujące u wykonawców, podwykonawców lub dostawców. Chroniony jest kandydat do pracy, który dowiedział się o naruszeniu w trakcie rekrutacji, jak również pracownik, którego stosunek pracy już ustał. Chronieni są też pomocnicy oraz osoby bliskie, ponieważ mogą oni doświadczyć odwetu za cudze zgłoszenie.

Ustawa nazywa osobę chronioną αναφέρων, czyli zgłaszającym. Aby uzyskać ochronę, zgłaszający musi mieć jedynie uzasadnione przekonanie, że informacja była prawdziwa w chwili, gdy ją przekazywał. Błędne zgłoszenie dokonane w dobrej wierze również się liczy. Kilka spraw pozostaje poza zakresem ustawy, takich jak informacje niejawne, tajemnica prawna i lekarska oraz przepisy postępowania karnego.

Grecja pozwala też zgłaszać bez podawania nazwiska. Ustawa nie zobowiązuje organizacji do podjęcia działań na podstawie zgłoszenia anonimowego. Ale też tego nie zakazuje. A jeśli anonimowy zgłaszający zostanie później zidentyfikowany, a następnie ukarany, ta sama ochrona zaczyna obowiązywać. Jego tożsamość traci ochronę dopiero wtedy, gdy zażąda jej sąd lub postępowanie.

"Osobom, które zgłaszają naruszenia, przysługuje ochrona, pod warunkiem że w chwili zgłoszenia miały uzasadnione podstawy, by sądzić, że informacje o zgłaszanych naruszeniach są prawdziwe i mieszczą się w zakresie niniejszej ustawy."
Artykuł 7 Ustawy 4990/2022

Kto musi powołać Specjalistę ds. przyjmowania i monitorowania zgłoszeń?

Obowiązek ten spoczywa na każdym podmiocie publicznym oraz na firmach prywatnych zatrudniających 50 lub więcej pracowników. Osoba prowadząca kanał wewnętrzny ma w Grecji formalny tytuł. Jest to Specjalista ds. przyjmowania i monitorowania zgłoszeń (Υπεύθυνος Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών, czyli Υ.Π.Π.Α.). Specjalista przyjmuje każde zgłoszenie, zachowuje w tajemnicy nazwisko zgłaszającego oraz prowadzi sprawę aż do jej zakończenia.

Liczba zatrudnionych nie jest jedynym kryterium. Firma działająca w usługach finansowych, transporcie lub ochronie środowiska musi powołać specjalistę niezależnie od swojej wielkości. Mniejsze podmioty publiczne opierają się na istniejącej funkcji. W podmiocie publicznym liczącym do 49 osób rolę specjalisty pełni Doradca ds. Uczciwości (Σύμβουλος Ακεραιότητας). Firmy prywatne zatrudniające od 50 do 249 pracowników mogą dzielić między sobą jednego specjalistę, by ograniczyć koszty.

Pierwsi pracodawcy musieli działać według jasnego harmonogramu. Duże firmy prywatne, te zatrudniające ponad 249 osób, miały sześć miesięcy od wejścia ustawy w życie. Firmy średniej wielkości, te zatrudniające od 50 do 249 osób, miały czas do 17 grudnia 2023 roku. Firmie, która nie powoła specjalisty, grozi grzywna administracyjna od Inspekcji Pracy, która zgłasza również to uchybienie Urzędowi ds. Przejrzystości.

Jak uruchomić kanał wewnętrzny?

Kanał musi przyjmować zgłoszenie na piśmie, telefonicznie lub w formie wiadomości głosowej, albo za pośrednictwem platformy elektronicznej, i musi pozostawać otwarty na spotkanie osobiste na żądanie. Specjalista musi potwierdzić przyjęcie zgłoszenia w ciągu siedmiu dni roboczych. Następnie udziela zgłaszającemu informacji zwrotnej w rozsądnym terminie, nie dłuższym niż trzy miesiące. Tym samym specjalistą może być pracownik albo podmiot zewnętrzny, którego firma zaangażuje.

"Specjalista ds. przyjmowania i monitorowania zgłoszeń potwierdza zgłaszającemu przyjęcie zgłoszenia w ciągu siedmiu dni roboczych od dnia jego otrzymania ... oraz przekazuje informację zwrotną w rozsądnym terminie, nie dłuższym niż trzy miesiące."
Artykuł 10 Ustawy 4990/2022

Zadania specjalisty wykraczają poza samą skrzynkę zgłoszeń. Musi on pokazać pracownikom, jak złożyć zgłoszenie, a odpowiednią informację umieścić tam, gdzie ludzie mogą ją zobaczyć. Utrzymuje kontakt ze zgłaszającym i może poprosić o dodatkowe fakty. Gdy sprawa należy do innego organu, specjalista przekazuje ją dalej. Pomaga również kształtować szkolenia firmy z zakresu etyki oraz uczciwości.

Zgłoszenie ustne zostawia zapis, nad którym kontrolę ma zgłaszający. Specjalista może je przyjąć telefonicznie lub podczas spotkania. Jeśli rozmowa jest nagrywana albo spisywana w formie protokołu, zgłaszający może go sprawdzić, poprawić oraz podpisać. Nic nie trafia do akt za jego plecami.

WeMoral udostępnia każde zgłoszenie wyłącznie Specjaliście ds. przyjmowania i monitorowania zgłoszeń. Grecja traktuje ujawnienie tożsamości jako przestępstwo, które może wiązać się z więzieniem, więc taka ochrona to nie drobiazg. Platforma zgłoszeniowa WeMoral przyjmuje zgłoszenia pisemne oraz ustne i pozostaje dostępna dla osób z niepełnosprawnościami, tak jak przewiduje to Artykuł 10. WeMoral spełnia to, czego Ustawa 4990/2022 wymaga od kanału wewnętrznego i jest dostarczana jako poufna, hostowana w UE aplikacja dla sygnalistów. Ustawa pozwala, by tym specjalistą był podmiot zewnętrzny, a WeMoral może objąć tę rolę. Kanał wewnętrzny możesz uruchomić w jeden dzień.

Co się dzieje, gdy zgłosisz sprawę do Krajowego Urzędu ds. Przejrzystości?

Droga zewnętrzna prowadzi przez jeden organ. Grecja wyznaczyła Krajowy Urząd ds. Przejrzystości (Εθνική Αρχή Διαφάνειας) jako organ przyjmujący zgłoszenia zewnętrzne. Sygnalista może się tam udać po skorzystaniu z kanału wewnętrznego albo zwrócić się od razu. Urząd potwierdza przyjęcie zgłoszenia w ciągu siedmiu dni roboczych i przekazuje informację zwrotną w ciągu trzech miesięcy, a w uzasadnionych przypadkach sześciu. Zasady działania kanału możesz przeczytać na stronie samego Urzędu.

"Krajowy Urząd ds. Przejrzystości zostaje wyznaczony jako organ właściwy do przyjmowania, prowadzenia i monitorowania kierowanych do niego bezpośrednio zgłoszeń, które dotyczą naruszeń mieszczących się w zakresie niniejszej ustawy."
Artykuł 11 Ustawy 4990/2022

Jeden obszar ma własne drzwi. W przypadku naruszeń unijnych reguł konkurencji, Artykułów 101 i 102 Traktatu, kanałem zewnętrznym jest Helleńska Komisja Konkurencji, a nie Urząd ds. Przejrzystości. Ujawnienie publiczne to ostateczność, a ustawa zakreśla mu granice. Sygnalista zachowuje ochronę przy ujawnieniu publicznym tylko w nielicznych przypadkach. Jeden z nich zachodzi, gdy oficjalne kanały nie podjęły działań w terminie. Inny to bezpośrednie i realne zagrożenie dla interesu publicznego.

Jaką ochronę otrzymują sygnaliści?

Ustawa wprost zakazuje odwetu. Wymienia szesnaście form represji, od zwolnienia i degradacji po obniżenie wynagrodzenia, przymusowe przeniesienie, niekorzystną opinię, cofnięcie licencji, a nawet nakaz poddania się badaniu psychiatrycznemu. Zgłaszający nie ponosi też żadnej odpowiedzialności za pozyskanie informacji ani za samo jej ujawnienie, o ile miał uzasadnione podstawy, by sądzić, że było ono konieczne do ujawnienia naruszenia.

Sprawa jest przechylona na korzyść zgłaszającego. Jeśli sygnalista poniesie szkodę po tym, jak zabrał głos, ustawa domniemywa, że szkoda była odwetem, a pracodawca musi udowodnić, że jest inaczej. Zwolnienie stanowiące odwet jest nieważne. Zgłaszający może dochodzić pełnego odszkodowania za poniesioną szkodę.

"W przypadku gdy osoba, która dokonała zgłoszenia lub ujawnienia publicznego, ponosi szkodę, domniemywa się, że szkoda została wyrządzona w odwecie za zgłoszenie lub ujawnienie publiczne."
Artykuł 20 Ustawy 4990/2022

Grecja wspiera tę ochronę realną pomocą. Zgłaszający ma prawo do bezpłatnej porady prawnej oraz bezpłatnej pomocy prawnej, niezależnie od kryterium dochodowego, które zwykle obowiązuje. Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi listę prawników do tego zadania. Zgłaszający ma też prawo do bezpłatnego wsparcia psychologicznego, pomocy wymienionej w ustawie jako odrębne uprawnienie, a Ministerstwo Zdrowia prowadzi listę psychiatrów i psychologów.

Ile kosztuje złamanie Ustawy 4990/2022?

Grecja przyjęła twardy kurs w kwestii sankcji. W odróżnieniu od wielu krajów, które opierają się wyłącznie na grzywnach, wspiera ustawę sankcjami karnymi. Blokowanie zgłoszenia, stosowanie odwetu lub ujawnienie tożsamości zgłaszającego może skutkować pozbawieniem wolności i grzywną. Świadomie fałszywe zgłoszenie zagrożone jest karą co najmniej dwóch lat. Poniższe dane pochodzą z treści ustawy.

Dwie rzeczy wyróżniają Grecję. Pierwszą jest groźba więzienia, która nadaje temu obowiązkowi ostrzejszy charakter niż grzywna, którą duża firma mogłaby wchłonąć. Drugą jest to, kto płaci za skutki. Grecki sygnalista może zażądać prawnika i psychologa na koszt państwa, niezależnie od wyniku sprawy. Grecja stawia prostą tezę. Ludzie zabierają głos, gdy cena milczenia jest wysoka, a koszt wystąpienia z informacją nie spoczywa na nich. Aby zobaczyć, jak Grecja wypada na tle reszty Wspólnoty, nasza lista przepisów dotyczących sygnalistów według krajów zestawia je obok siebie.